Khái niệm Tôn giáo - Tâm linh

SỰ THỨC TỈNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA Ý THỨC TÂM LINH

Cách dùng hời hợt và mơ hồ thưòng thấy đối với từ “tâm linh” đã gây ra nhiều lẫn lộn và hiểu sai. Một cách có cân nhắc kỹ, chúng tôi muốn tránh đưa ra một định nghĩa và muốn chọn một cách tiếp cận khoa học hơn, xuất phát từ những sự kiện và từ kinh nghiệm, sau đó mới lý giải những gì được quan sát và khám phá. Theo lối đó, ý nghĩa chính xác của từ tâm linh ỏ đây sẽ trở nên rõ ràng hơn theo việc chúng ta đọc sâu hơn chương này.
Sự kiện căn bản mà chúng ta bàn tới ở đây là sự thể nghiệm và ý thức tâm linh. Có thể nói rõ điều đó như thế này: từ những thời xa xưa nhất, người ta từng khẳng định là đã có sự thể nghiệm về những trạng thái ý thức rất khác nhau – về chất lượng, cường độ và hiệu ứng của chúng – của những người phóng chiếu hình ảnh tối và sáng của mình lên màn ảnh nhận thức của con người.
Sự khẳng định của họ còn đi xa hơn : họ cho rằng những trạng thái ý thức ấy là kết quả của việc liên hệ một cách có suy nghĩ hay một sụ tiếp xúc bắt buộc với một lĩnh vực cùa Hiện thực, “khác” với những gì thông thường được nhìn như “cái hiện thực”, hoặc “ở bên trên” cái hiện thực đó.
Hiện thực ấy thưòng được coi là “siêu việt”, nhưng khi dùng từ này, chúng tôi không muốn nói tới một cái gì trừu tượng hoặc xa xôi. Những ai đã từng có một sự càm nhận nhỏ nhất về điều đó đều xác nhận rằng nó được cảm nhận như hiện thực hơn, lâu bền hơn, thực chất hơn thế giới hàng ngày chúng ta đang sống, rằng nó giống như cội rễ thật sự, thực chất, của sự tồn tại và giống như “một cuộc sống dồi dào hơn”.
Tầm rộng lớn của nhũng bằng chứng về sự tiếp xúc với một Hiện thực cao siêu, cao hơn và toàn vẹn hơn, đã khiến người ta kinh ngạc. Chúng ta thấy có những ngưòi đã trài qua những thể nghiệm ấy ở mọi thời đại, ở mọi nước ; và trong số đó, có cả những gương mặt cao cả nhất của loài người.
Vì thế, mọi ý định phủ nhận những thể nghiệm ấy, coi đó chỉ như những ảo giác, hay nhiều lắm cũng chỉ giống như những sự thăng hoa của bản năng tính dục, đều hết sức độc đoán, và chỉ chứng minh tình trạng không có một thái độ khoa học thật sự ở những kẻ nào có thái độ tiêu cực ấy. William James, mà tác phẩm của ông Tính đa dạng của những thể nghiệm tôn giáo là một mẫu mực nghiên cứu khoa học vô tư về vấn đề này, đã chứng minh xuắt sắc tính hiện thực và giá trị của vũ trụ siêu việt. Đặc biệt ông chỉ rõ :

Tôi thấy rằng những giới hạn cực độ của thực thể chúng ta lọt vào một chiều tồn tại hoàn toàn khác với thế giới cảm giác của chúng ta và với sự hiểu biết tự nhiên của chúng ta, như chúng ta vẫn thường cảm nhận ; có thể nói đó là một khu vực thần bí hoặc siêu nhiên.

Chính vì những thôi thúc lý tưỏng của chúng ta bắt nguồn từ khu vực này (đó là trường hợp xảy ra đối với nhiều sự thôi thúc ấy, vì chúng ta thấy rằng chúng chiếm lĩnh chúng ta đến mức không thể diễn đạt được bằng lời), nên chúng ta thuộc về khu vực ấy một cách thân thiết hơn nhiều so với thế giới hữu hình, vì từ chiều sâu của mình, chúng ta cảm thấy gắn bó với nơi cư ngụ cùa những lý tưởng nhiều hơn. Tuy nhiên, khu vực mà chúng ta nói tới không phải là một sự lý tưởng hóa đơn thuần, dù nó đẻ ra những hiệu ứng ở thế giới này. Khi chúng ta thâm nhập nó, thì một hoạt động hiện thực được thực hiện ở trình độ nhân cách toàn vẹn của chúng ta, bởi vì chúng ta đã trở thành những con ngưòí mới hẳn. Điều đó có nghĩa là chúng ta có một lối ứng xử mới trong thế giới tự nhiên, phù họp với sự biến đổi làm cho chúng ta phục sinh lại. Mà cái gì có thể tạo ra những hiệu ứng trong một hiện thực khác thì chính nó cũng phải được coi như một hiện thực, vì theo tôi, không có một sự biện minh triết học nào có thể coi thế giới vô hình hay thần bí là phi hiện thực cả.

Tầm quan trọng của vũ trụ hiện thực và thể nghiệm cao siêu ấy không thể bị đánh giá quá mức, và khả năng tồn tại duy nhất của nó lẽ ra phải khuyến khích các nhà khoa học dành nghị lực, thời gian và nhiệt tình cho sự khám phá ra nó, tương xúng với giá trị của nó đối với con người.

Lời tuyên bố ấy của James được nêu ra nhằm để được mọi người có tinh thần tự do chấp nhận và để được coi như một điểm xuất phát đáng tin cậy trên con đưòng nghiên cứu. Nếu quan niệm như vậy, thì thái độ của chúng ta đối với vũ trụ cao siêu ấy phải thế nào ? Chính là bằng lương tri mà chúng ta phải coi trọng vũ trụ cao siêu ấy, với sự quan tâm ngang với việc nghe một nhóm thăm dò kể lại sự khám phá của họ ở một nơi xa lạ đầy dầu mỏ và kim loại quí, chẳng hạn. Không biết tới một sự khẳng định như vậy sẽ là điên rồ, vì chúng ta sẽ tự tước bỏ cơ hội đi tới một nguồn của cải mới vô tận. Nhưng trong một chuyến thăm dò vô tổ chức ở một miền đất mới, không có thiết bị, vũ khí và công cụ thích hợp, chắc chắn chúng ta sẽ rơi vào những bất ngờ về điều kiện khí hậu và thậm chí có thể gặp những con thú tàn bạo. Nhiều lắm, với hành động liều lĩnh ấy, chúng ta chỉ có thể thành công sau khi phải vượt qua những khó khăn to lớn, và chúng ta chỉ được đền bù bằng một phần nhỏ nhoi những kho báu đang chờ đợi những người thăm dò khôn khéo nhất, chín chắn nhất và được chuẩn bị tốt nhất.
Tất nhiên, lý trí và kinh nghiệm sẽ gợi ra một cách tiếp cận duy lý đối với vấn đề này, theo hai giai đoạn : thứ nhất, nghiên cứu đầy đủ tất cả các thông tin đã có về mảnh đất này ; thứ hai, tổ chức một chuyến thăm dò thích hợp và được trang bị tốt nhất.
Đó là phương pháp mà chúng ta sẽ dùng bây giờ, khi xem xét và so sánh những gì mà những người thăm dò “mảnh đất” chưa biết rõ ấy kể lại cho chúng ta nghe.
Ngay từ đầu, chúng ta sẽ gặp phải nhũng khó khăn quan trọng. Trước tiên, điểm chính mà chúng ta đều nghe nói tới là những lời kể lại ấy chứa quá nhiều những từ ngữ mô tả khác nhau theo sự quan sát của những người quan sát khác nhau ; mỗi người trong số đó khoác lên lời kể lại của mình những từ ngữ rất khác nhau ; ở mỗi người, sự thể nghiệm đem lại những phàn ứng xúc cảm riêng khi họ lý giải, và những lý giải này cũng khác nhau và đôi khi lại trái ngược nhau. Để nhắc lại lời lẽ thích hợp của James, mọi người đã áp đặt cho sự thể nghiệm ban đầu của mình cả một chuỗi cấu trúc cá nhân không chính xác, những cấu trúc mà họ thường khư khư bám lấy về mặt tinh thần cũng như về mặt xúc cảm.
Chính sự khác nhau ấy gây ra sự lẫn lộn, những quan niệm sai lạc và những mối hoài nghi vây quanh vấn đề này.
Thế nhưng, sự khác nhau ấy không có gì đáng ngạc nhiên, và tính hiện thực của nhùng thể nghiệm ấy tuyệt đối không thể bị nghi ngò chì vì có những sự bất đồng trong cách chúng được kể lại. Những bất đồng ẩy, thật vậy, là hoàn toàn tự nhiên và, ở một mức độ nào đó, là không thể tránh khỏi vì hai lý do quan trọng. Thứ nhất là không một lĩnh vực nào của hiện thực là thuần nhất và đơn giản cả ; nói cho đúng hơn, đó là một “thế giới” hiện thực, đa dạng, đầy sức sống. Do đó, không có gì phải ngạc nhiên khi nhiều mặt khác nhau của Hiện thực ấy đẻ ra nhiều quan niệm khác nhau về những gì đã nhìn thấy. Lý do thứ hai có thể đưọc qui vào những sự khác nhau lớn giữa những người quan sát về cấu tạo tâm lý – vật chất của họ, cũng như về sự phát triển tinh thần hay sự chuẩn bị lịch sử và văn hóa của họ cho những gì họ thể nghiệm. Cùng một mặt của Hiện thực nào đó có thể được cảm nhận, lý giải và trình bày một cách khác nhau bởi những người khác nhau đã từng trải qua nó.
Kết luận đầu tiên phải rút ra từ những gì được nói tới cho đến đây là ý thức tâm linh tuyệt đối không thể bị giới hạn bằng một kiểu thể nghiệm hay một hệ thống tín ngưỡng tôn giáo hay thần bí nào, và nó không thể bị đồng nhất với kiểu thể nghiệm và hệ thống tín ngưỡng ấy. Tầm quan trọng của sự phân biệt này được chứng minh gián tiếp bằng tình trạng là nếu không coi trọng ý thức tâm linh sẽ đẻ ra sự lẫn lộn và rối loạn, cũng như đẻ ra những sự không hiểu và rất nhiều xung đột. Hiện nay, ngày càng có nhiều người cần tới một cách tuyệt vọng một cái gì thỏa mãn hơn, hiện thực hơn cuộc sống hàng ngày bình thưòng của mình, và họ đang lao vào tìm kiếm điều đó với một nỗi lo âu, dù có ý thức hay không. Nhiều người trong số họ, sẵn có một trí thông minh sắc sảo và một cách nhìn thục tế về các sự vật, đã không tìm thấy được nhũng gì họ tìm kiếm trong tôn giáo truyền thống. Một số người rõ ràng chống lại điều đó, những người khác thì hoàn toàn dửng dưng. Đối với họ, các tín điều, thần học, các thánh ca, các nghi lễ, những sự cầu viện tới cá nhân Thượng đế hay tới các Giáo hội, tất cả đều thuộc về một quá khứ đã qua hẳn, thậm chí thuộc về một thế giới khác.
Dù điều đó là đáng phàn nàn như thế nào đi nữa, thì đó cũng là một thực tế không thể phủ nhận được, và nó biểu hiện rõ hơn ở thái độ của các thế hệ trẻ tuổi hơn. Những thế hệ này muốn tự mình khám phá các sự vật, muốn có một kinh nghiệm trực tiếp về tất cả các mặt của cuộc sống, và chỉ muốn chấp nhận những gì hiện ra với họ một cách khách quan, được xác định vững chắc và dễ hiểu, nói cách khác, một cách khoa học, hiểu theo nghĩa đúng nhất của từ này.

Trích từ sách “Sự phát triển siêu cá nhân” của Roberto Assagioli

Nghiên cứu tôn giáo
Ta có thể ẩn mình trong vỏ hạt dẻ những vẫn là Thượng Đế của vũ trụ vô biên.
Share:
Nghiên cứu tôn giáo

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *