Hành trình tinh thầnTrích đoạn kinh sách

GHI CHÉP CUỐI ĐỜI CỦA KRISHNAMURTI (10): THỜI GIAN KHÔNG CẦN THIẾT CHO SỰ THAY ĐỔI

Thứ sáu, ngày 25 tháng 3 năm 1983

Hôm nay là ngày thứ hai của một buổi sáng mùa xuân. Thật dễ thương. Ở đây đẹp quá sức tưởng tượng. Đêm qua mưa rất lớn và mọi sự vật lại được tắm rửa sạch sẽ và mọi chiAếc lá đang óng ánh rực rỡ trong ánh mặt trời. Có hương thơm trong không khí của nhiều bông hoa và bầu trời xanh, điểm thêm những đám mây lãng đãng. Vẻ đẹp của một buổi sáng như thế không còn thời gian. Nó không là buổi sáng này: nó là buổi sáng của toàn thế giới. Nó là buổi sáng của một ngàn ngày hôm qua. Nó là buổi sáng mà người ta hy vọng sẽ tiếp tục, sẽ kéo dài vô tận. Nó là một buổi sáng đầy ánh mặt trời dịu dàng, lấp lánh, rõ ràng và không khí ở đây rất tinh khiết, khá cao trên thung lũng. Những cây cam và những quả cam vàng bóng đã được rửa sạch sẽ và chúng đang chiếu sáng như thể đó là buổi sáng đầu tiên trong ngày chào đời của chúng. Quả đất ảm đạm do cơn mưa và có tuyết trên những hòn núi cao. Thực sự là một buổi sáng không thời gian.

Ra ngoài thung lũng những hòn núi xa xa bao bọc thung lũng này háo hức nghênh đón mặt trời, vì đã có một đêm lạnh lẽo và tất cả những tảng đá lớn lẫn đá cuội và con suối nhỏ dường như đều tỉnh thức và đầy sức sống.
Bạn ngồi yên lặng xa khỏi mọi thứ và nhìn bầu trời xanh, cảm thấy toàn quả đất, sự thuần khiết và dễ yêu của mọi sự vật sống và chuyển động trên quả đất này – tất nhiên ngoại trừ con người. Con người là anh ấy là gì lúc này sau hàng ngàn thế kỷ của thời gian. Và có lẽ anh ấy sẽ tiếp tục trong kiểu sống tương tự. Thời gian, sự tiến hóa, đã mang anh ấy đến anh ấy là gì lúc này. Tương lai là anh ấy là gì, nếu, dĩ nhiên, không có một thay đổi thâm sâu và vĩnh viễn của toàn bộ tinh thần anh ấy.

Thời gian đã trở nên quá quan trọng cho con người, cho tất cả chúng ta – thời gian để học hỏi, thời gian để có một kỹ năng, thời gian để trở thành và thời gian để chết, thời gian cả phía bên ngoài trong thế giới vật chất lẫn thời gian bên trong thế giới tâm lý. Rất cần có thời gian để học một ngôn ngữ, để học cách lái xe, để học cách nói năng, để có được kiến thức. Nếu bạn không có thời gian bạn không thể sắp xếp mọi thứ vào nhau để xây dựng một ngôi nhà; bạn phải có thời gian để chồng viên gạch này lên một viên gạch khác. Bạn phải có thời gian để đi từ đây đến nơi bạn muốn đi. Thời gian là một yếu tố lạ kỳ trong cuộc sống của chúng ta – để có được, để loại bỏ, để hồi phục, để viết một lá thư đơn giản. Và chúng ta dường như nghĩ rằng chúng ta cần thời gian tâm lý, thời gian của cái gì đã là, được bổ sung lúc này và tiếp tục trong tương lai. Thời gian là quá khứ, hiện tại và tương lai. Con người phía bên trong đặt hy vọng của anh ấy vào thời gian, hy vọng là thời gian, tương lai, những ngày mai vô tận, thời gian để trở thành phía bên trong – người ta là “cái này”, người ta sẽ trở thành “cái kia”. Trở thành, giống như trong thế giới vật chất, từ một công nhân kém đến một công nhân giỏi, từ vị trí vô dụng đến vị trí cao nhất trong một nghề nghiệp nào đó – trở thành.

Chúng ta nghĩ rằng chúng ta cần thời gian để thay đổi từ “cái này” đến “cái kia”. Chính những từ ngữ “thay đổi” và “hy vọng” theo bản chất ám chỉ thời gian. Người ta có thể hiểu rằng thời gian cần thiết để đi lại, để đến một phi trường, để hạ cánh sau một chuyến bay dài đến một nơi mong muốn. Nơi mong muốn là tương lai. Điều đó khá rõ ràng và thời gian cần thiết trong lãnh vực của thành tựu, đạt được, trở nên tài giỏi trong một nghề nghiệp nào đó, trong một nghề nghiệp yêu cầu sự đào tạo. Ở đó, thời gian dường như không chỉ cần thiết mà còn phải tồn tại. Và trong thế giới của tinh thần cái chuyển động tương tự này, cái trở thành này, được chấp nhận. Nhưng có trở thành thuộc tâm lý không? Chúng ta không bao giờ nghi vấn điều đó. Chúng ta đã chấp nhận nó như tự nhiên. Những tôn giáo, những quyển sách theo thuyết tiến hóa đã thông báo cho chúng ta rằng chúng ta cần thời gian để thay đổi từ “cái gì là” đến “cái gì nên là”. Khoảng cách được bao phủ là thời gian. Và chúng ta đã chấp nhận rằng có vui thú và đau khổ nào đó trong trở thành không bạo lực khi một người có tánh bạo lực, rằng muốn thành tựu lý tưởng đó cần một số lượng thời gian to lớn. Và chúng ta đã tuân theo khuôn mẫu này suốt những ngày của cuộc đời chúng ta, mù quáng, không bao giờ nghi vấn. Chúng ta không ngờ vực. Chúng ta tuân theo khuôn mẫu truyền thống cổ xưa. Và có lẽ đó là một trong những khốn khổ của con người – hy vọng của thành tựu, và đau khổ khi thành tựu đó, hy vọng đó, không thực hiện được, không đạt được dễ dàng .

Liệu rằng thực sự có thời gian trong thế giới tâm lý – đó là thay đổi cái là đến một sự việc gì đó hoàn toàn khác biệt? Tại sao những lý tưởng, những học thuyết, dù là chính trị hay tôn giáo lại tồn tại? Đó không là một trong những khái niệm phân chia của con người mà đã tạo ra xung đột hay sao? Rốt cuộc, những học thuyết, trái, phải hay trung lập, được sắp xếp vào chung bởi nghiên cứu, bởi hoạt động của tư tưởng, cân nhắc, ước lượng, đánh giá và đạt đến một kết luận, và thế là đóng chặt cánh cửa vào tất cả sự tìm hiểu đầy đủ hơn. Những học thuyết đã có mặt có lẽ lâu bằng thời gian con người có thể nhớ được. Chúng cũng giống như niềm tin hay sự trung thành mà tách rời con người ra khỏi con người. Và sự tách rời này xảy ra qua thời gian. “Cái tôi lệ thuộc”, cái tôi làm chủ, cái bản ngã, cái con người, từ gia đình đến nhóm người, đến bộ lạc, đến quốc gia. Người ta thắc mắc liệu rằng có khi nào những phân chia kiểu bộ lạc này được xóa sạch đi. Con người đã cố gắng thống nhất những quốc gia, mà thực sự chỉ là chủ nghĩa bộ lạc được tôn vinh. Bạn không thể thống nhất những quốc gia. Chúng sẽ luôn luôn tách rời. Sự tiến hóa có những nhóm tách rời. Chúng ta duy trì những chiến tranh, thuộc tôn giáo và những vấn đề khác. Và thời gian sẽ không thay đổi việc này. Hiểu biết, trải nghiệm, những kết luận chính xác, sẽ không bao giờ tạo nên sự hiểu rõ toàn cầu đó, sự liên hệ toàn cầu đó, một cái trí toàn cầu.

Vì thế câu hỏi là: liệu có thể tạo ra một thay đổi trong “cái gì là”, thực tại, hoàn toàn bất chấp chuyển động của thời gian? Liệu có thể thay đổi bạo lực – không phải bằng cách trở thành không bạo lực, việc đó rõ ràng chỉ là sự đối nghịch của “cái gì là”? Đối nghịch của “cái gì là” hiển nhiên là một chuyển động khác của tư tưởng. Câu hỏi của chúng ta là: liệu rằng đố kỵ, cùng tất cả những biểu hiện của nó, có thể được thay đổi mà không có thời gian liên quan đến, biết rằng chính từ ngữ thay đổi ám chỉ thời gian – thậm chí không được biến đổi, vì chính từ ngữ biến đổi có nghĩa là chuyển từ một dạng này qua một dạng khác – nhưng kết thúc hoàn toàn đố kỵ mà không cần thời gian?
Thời gian là tư tưởng. Thời gian là quá khứ. Thời gian là động cơ. Nếu không có bất kỳ động cơ nào liệu rằng có thể có – và chúng ta sẽ dùng từ ngữ – thay đổi? Chính từ ngữ động cơ không phải đã ngụ ý một phương hướng, một kết luận hay sao? Và khi có một động cơ thì thực sự không có thay đổi nào cả. Lại nữa ham muốn là một sự việc khá phức tạp, phức tạp trong cấu trúc của nó. Ham muốn để tạo ra một thay đổi, hay quyết tâm để thay đổi, trở thành động cơ và vì vậy động cơ đó xuyên tạc cái đó mà phải được thay đổi, cái đó mà phải kết thúc. Kết thúc không có thời gian.

Những đám mây đang vần vũ quanh hòn núi, những đám mây đang di chuyển che kín mặt trời và có thể sẽ lại có mưa, giống như ngày hôm qua. Vì ở đây trong vùng đất này của thế giới đang là mùa mưa. Không bao giờ có mưa vào thời gian mùa hè; khi thời tiết nóng và khô, thung lũng này là sa mạc. Ra xa khỏi những quả đồi là sa mạc nằm ngoài đó, trải rộng, vô tận, ảm đạm và lộng gió. Và vào những thời điểm khác nó lại rất đẹp đẽ, rất mênh mông trong không gian của nó. Chính mênh mông của nó biến nó thành một sa mạc. Khi mùa xuân không còn nó càng ngày càng nóng lên và cây cối dường như úa tàn và các bông hoa không còn hiện diện và khí nóng khô khan làm cho mọi sự vật sạch sẽ lại.

“Tại sao ông lại nói, thưa ông, rằng thời gian không cần thiết cho sự thay đổi?”

‘Chúng ta hãy cùng nhau tìm ra điều gì là sự thật của vấn đề này, không phải chấp nhận điều gì người ta đã nói, hay là không đồng ý, nhưng cùng nhau có một cuộc đối thoại để tìm hiểu kỹ càng vấn đề này. Người ta được giáo dục để tin tưởng và theo truyền thống thời gian là yếu tố cần thiết cho sự thay đổi. Điều đó đúng, phải không? Thời gian được sử dụng để trở thành từ người ta là gì đến cái gì đó lớn lao hơn, đến cái gì đó quan trọng hơn. Chúng ta không đang nói về thời gian vật chất, thời gian cần thiết để đạt được một kỹ năng vật chất, nhưng đúng hơn chúng ta đang suy xét liệu rằng cái tinh thần có thể trở thành lớn lao hơn nó là gì, tốt lành hơn nó là gì, đến được một trạng thái ý thức cao hơn. Đó là toàn bộ chuyển động của đo lường, so sánh. Cùng nhau chúng ta đang hỏi, phải vậy không, thay đổi ám chỉ điều gì? Chúng ta sống trong vô trât tự, hoang mang, bất ổn, phản ứng chống lại việc này và ủng hộ việc kia. Chúng ta đang tìm kiếm phần thưởng và đang lẩn tránh hình phạt. Chúng ta muốn an toàn, tuy nhiên mọi thứ chúng ta làm dường như tạo ra mất an toàn. Việc này, và nhiều hơn nữa, gây ra vô trật tự trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Bạn không thể vô trật tự trong kinh doanh, ví dụ như vậy, hay cẩu thả. Bạn phải chính xác, suy nghĩ rõ ràng, hợp lý. Nhưng chúng ta lại không mang cùng thái độ đó vào thế giới tâm lý. Chúng ta có sự thôi thúc liên tục này để chuyển động ra khỏi “cái gì là”, để trở thành một việc gì đó khác hẳn hiểu rõ về “cái gì là”, để trốn tránh những nguyên nhân của vô trật tự.’

“Điều đó tôi hiểu được”, người tìm hiểu nói. “Chúng ta luôn tẩu thoát khỏi ‘cái gì là’. Chúng ta không bao giờ suy xét cẩn thận, tỉ mỉ, việc gì đang diễn tiến, việc gì đang xảy ra lúc này trong mỗi con người chúng ta. Chúng ta luôn cố gắng đè nén hoặc lướt qua ‘cái gì là’. Nếu chúng ta có nhiều đau khổ, thuộc tâm lý, bên trong, chúng ta không bao giờ nghiền ngẫm nó cẩn thận. Chúng ta muốn ngay lập tức xóa sạch nó, tìm ra một an ủi nào đó. Và luôn luôn có sự chiến đấu này để đạt đến được một trạng thái không có đau khổ, không còn vô trật tự. Nhưng chính nỗ lực để tạo ra trật tự dường như lại gia tăng vô trật tự, hay lại sinh sôi những vấn đề khác.”

‘Tôi không hiểu bạn có nhận thấy rằng khi các nhà chính trị cố gắng giải quyết một vấn đề, chính cái giải pháp đó nhân lên vô số những vấn đề khác. Sự việc này đang luôn luôn xảy ra lặp đi và lặp lại.’

“Có phải ông đang nói, thưa ông, rằng thời gian không là một nhân tố của sự thay đổi? Tôi có thể nắm bắt việc này mang máng nhưng tôi hoàn toàn không chắc chắn rằng tôi thấu hiểu nó thực sự. Có đúng là ông đang nói rằng nếu tôi có một động cơ cho sự thay đổi, chính động cơ đó trở thành một cản trở cho sự thay đổi, vì động cơ đó là ham muốn của tôi, thôi thúc của tôi để thoát khỏi vấn đề gây khó chịu hay gây bực dọc và đến được một sự việc nào đó cho hài lòng nhiều hơn, sẽ cho tôi hạnh phúc lớn lao hơn. Vì thế một động cơ hay một nguyên nhân đã ra lệnh sẵn, hay đã tạo hình dạng cho đoạn kết, đoạn kết tâm lý. Điều này tôi hiểu được. Tôi đang có được một tia sáng lờ mờ về điều gì ông đang nói. Tôi đang bắt đầu cảm thấy ẩn ý của sự thay đổi không có thời gian.”

‘Vì thế hãy cho phép chúng ta đặt một câu hỏi: liệu rằng có một trực nhận không thời gian của “cái là”? Đó là, nhìn ngắm, quan sát “cái gì là” mà không có quá khứ, không có tất cả những ký ức đã tích lũy, tên tuổi, những từ ngữ, những phản ứng – nhìn ngắm cảm thấy đó, phản ứng đó, mà chúng ta gọi là, cho phép chúng ta nói, đố kỵ. Quan sát cảm thấy này mà không có người tác động, người tác động chính là mọi hồi tưởng của những sự việc đã xảy ra trước kia.

Thời gian không chỉ là sự ló dạng và biến mất của mặt trời, hay là ngày hôm qua, ngày hôm nay và ngày mai. Thời gian còn phức tạp hơn nhiều, rối ren hơn nhiều, tinh tế hơn nhiều. Và thực sự muốn hiểu rõ bản chất và chiều sâu của thời gian người ta phải suy nghĩ kỹ càng liệu rằng thời gian có một kết thúc – không phải thời gian giả tạo và cũng không phải sự tưởng tượng mà hình dung ra quá nhiều những sự việc có thể xảy ra đầy lãng mạn và kỳ quặc – nhưng liệu thời gian, thực sự, có thật, trong phạm vi của tinh thần, có thể bằng cách nào kết thúc được không? Đó chính là câu hỏi. Người ta có thể phân tích bản chất của thời gian, tìm hiểu nó, và cố gắng hiểu rõ liệu rằng sự tiếp tục của cái tinh thần là một sự thật hay nó là niềm hy vọng vô vọng của con người để bám chặt vào một sự việc nào đó mà sẽ cho anh ta một loại an toàn, an ủi nào đó. Thời gian có cội gốc của nó trong thiên đàng không? Khi bạn quan sát bầu trời, những hành tinh và vô số các vì sao, liệu rằng vũ trụ đó có thể hiểu được bởi đặc tính bị giới hạn vào thời gian của cái trí không? Thời gian có cần thiết để nắm bắt, để hiểu rõ, toàn chuyển động của vũ trụ và của con người – để ngay tức khắc thấy được cái đó mà luôn luôn là sự thật?

Người ta nên thực sự, nếu người ta được phép vạch rõ, thuộc lòng nó trong cái trí của bạn, không phải suy nghĩ về nó, nhưng chỉ quan sát toàn chuyển động của thời gian, mà thực sự là chuyển động của tư tưởng. Tư tưởng và thời gian không là hai sự việc khác biệt, hai chuyển động, hành động khác biệt. Thời gian là tư tưởng và tư tưởng là thời gian. Liệu rằng có được, nói một cách khác, sự kết thúc hoàn toàn của tư tưởng? Đó là, sự kết thúc của hiểu biết? Hiểu biết là thời gian, tư tưởng là thời gian, và chúng ta đang hỏi liệu rằng cái qui trình đang tích lũy này của hiểu biết, đang thâu lượm mỗi lúc một nhiều thông tin hơn, đang theo đuổi mỗi lúc một nhiều những phức tạp của sự tồn tại hơn, có thể kết thúc? Tư tưởng, mà rốt cuộc là bản thể của cái tinh thần, những sợ hãi, những vui thú, những lo âu, sự cô độc, sự đau khổ và ý niệm của cái tôi – cái tôi như tách khỏi một cái khác – cái hoạt động tự cho mình là trung tâm của tánh vị kỷ này, tất cả sự việc đó có thể kết thúc được không? Khi chết đến sẽ có kết thúc của tất cả sự việc đó. Nhưng chúng ta không đang nói về chết, kết thúc cuối cùng, nhưng liệu rằng chúng ta có thể thực sự trực nhận rằng tư tưởng, thời gian có một kết thúc.

Rốt cuộc hiểu biết là sự tích lũy qua thời gian của vô số trải nghiệm, sự ghi lại của vô số biến cố, vô số sự việc xảy ra, và vân vân; sự ghi lại này được lưu trữ tự nhiên trong bộ não, sự ghi lại này là bản thể của thời gian. Liệu rằng chúng ta có thể tìm ra được khi nào sự ghi lại là cần thiết, và liệu rằng sự ghi lại thuộc tâm lý có cần thiết chút nào không? Việc đó không đang phân chia hiểu biết và kỹ năng cần thiết, nhưng đang bắt đầu hiểu rõ bản chất của sự ghi lại, tại sao con người ghi lại và từ ghi lại đó phản ứng và hành động. Khi người ta bị sỉ nhục hay bị tổn thương tâm lý bởi một từ ngữ, bởi một cử chỉ, bởi một hành động, tại sao sự tổn thương đó cần được ghi lại? Liệu rằng có thể không ghi lại sự nịnh nọt hay sỉ nhục để cho cái tinh thần không bao giờ bị làm bề bộn, để cho nó có không gian bao la, và cái tinh thần mà chúng ta ý thức về nó như “cái tôi”, lại nữa được tập hợp bởi tư tưởng và thời gian, đến được một kết thúc? Chúng ta luôn luôn sợ hãi về một sự việc nào đó mà chúng ta chưa bao giờ thấy, chưa bao giờ trực nhận – một sự việc nào đó mà không được trải nghiệm. Bạn không thể trải nghiệm sự thật. Muốn trải nghiệm phải có người trải nghiệm. Người trải nghiệm là kết quả của thời gian, ký ức, hiểu biết được tích lũy và vân vân.

Như chúng ta đã nói từ đầu, thời gian đòi hỏi hiểu rõ đầy chú ý, cảnh giác, nhạy bén. Trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta liệu rằng chúng ta có thể tồn tại mà không cần ý tưởng của tương lai không? Không phải ý tưởng – hãy tha thứ cho tôi, không phải từ ngữ ý tưởng – nhưng liệu rằng con người có thể sống không thời gian, ở bên trong? Cội gốc của thiên đàng không ở trong thời gian và tư tưởng.’

“Thưa ông, điều gì ông nói đúng là, trong cuộc sống hàng ngày, đã trở thành một sự thật. Nhiều lời bày tỏ của ông về thời gian và tư tưởng dường như lúc này, trong khi tôi đang lắng nghe ông, thật đơn giản, thật rõ ràng, và có lẽ trong một hay hai giây có sự kết thúc hay ngừng nghỉ của thời gian. Nhưng khi tôi quay trở lại công việc hàng ngày thông thường của tôi, sự rã rời và chán ngắt của tất cả công việc đó, ngay cả vui thú cũng trở nên khá tẻ nhạt – khi tôi quay trở lại tôi sẽ giẵm vào lối mòn cũ. Có vẻ quá khó khăn khi buông bỏ xâu chuỗi rối ren của dòng sống và nhìn, không còn phản ứng, vào phương cách của thời gian. Nhưng tôi đang bắt đầu hiểu rõ [và tôi hy vọng việc đó không chỉ bằng lời nói] rằng có một khả năng có thể được của không ghi lại, nếu tôi được phép sử dụng từ ngữ đó. Tôi nhận ra rằng tôi là sự ghi lại. Tôi đã lập trình để là sự việc này hay sự việc kia. Người ta có thể hiểu việc đó khá dễ dàng và có lẽ dẹp bỏ tất cả việc đó vào một xó. Nhưng kết thúc tư tưởng và những rối ren của thời gian cần nhiều quan sát, nhiều tra vấn tỉ mỉ. Nhưng ai sẽ tra vấn, vì chính người tra vấn là kết quả của thời gian? Tôi nắm bắt được một cái gì đó. Ông thực sự đang nói; chỉ cần quan sát mà không có bất kỳ phản ứng nào, chú ý hoàn toàn đến những sự việc thông thường của cuộc sống và ngay đó khám phá ra khả năng có thể thực hiện được sự kết thúc của thời gian và tư tưởng. Thật vô cùng cảm ơn ông về cuộc nói chuyện lý thú này.”

Krishnamurti

Ông Không dịch

Nghiên cứu tôn giáo
Ta có thể ẩn mình trong vỏ hạt dẻ những vẫn là Thượng Đế của vũ trụ vô biên.
Share:
Nghiên cứu tôn giáo

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *